સંસદમાં રજૂ થયું SHANTI બિલ, ભારતના ન્યૂક્લિયર એનર્જી ક્ષેત્રમાં થશે મોટા સુધારા, જાણો ડિટેલ્સ

સોમવારે (15 ડિસેમ્બર, 2025) લોકસભામાં પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં ખાનગી ભાગીદારીને મંજૂરી આપતું બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો કોંગ્રેસ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સભ્યોએ વિરોધ કર્યો હતો. પરમાણુ ઊર્જા રાજ્યમંત્રી ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહે ગૃહમાં ભારતના પરિવર્તન (શાંતિ) માટે પરમાણુ ઊર્જાનું ટકાઉ ઉપયોગ અને વૃદ્ધિ બિલ, 2025 રજૂ કર્યું હતું, જેને વિપક્ષી સભ્યોએ ભારે હોબાળો મચાવ્યો હતો.

આ બિલનો હેતુ પરમાણુ ઊર્જા અધિનિયમ, 1962 અને પરમાણુ નુકસાન અધિનિયમ, 2010 માટે નાગરિક જવાબદારી રદ કરવાનો છે. સિંહે કહ્યું, “આ બિલનો હેતુ પરમાણુ નુકસાન માટે કાર્યક્ષમ નાગરિક જવાબદારી વ્યવસ્થા બનાવવાનો અને પરમાણુ ઊર્જા નિયમનકારી બોર્ડને વૈધાનિક દરજ્જો આપવાનો છે.”

કોંગ્રેસના સાંસદો બિલ સામે વાંધો ઉઠાવે છે 
કોંગ્રેસના સાંસદ મનીષ તિવારીએ બિલ રજૂ કરવાનો વિરોધ કરતા કહ્યું કે તે કેન્દ્ર સરકારને ખાનગી કરારોમાં લાઇસન્સિંગ, નિયમન, સંપાદન અને ટેરિફ સેટિંગ પર અનિયંત્રિત સત્તાઓ આપે છે. તેમણે કહ્યું કે ખાનગી ક્ષેત્રને અત્યંત જોખમી પરમાણુ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવી, જવાબદારી મર્યાદિત કરવી, કાયદાકીય મુક્તિઓ આપવી અને ન્યાયિક ઉપાયોને પ્રતિબંધિત કરવા એ બંધારણના અનુચ્છેદ 21 અને 48Aનું ઉલ્લંઘન છે.

તિવારીએ કહ્યું કે તે કેન્દ્ર સરકારમાં કાયદાકીય, કારોબારી, નિયમનકારી અને અર્ધ-ન્યાયિક સત્તાઓને કેન્દ્રિત કરે છે. જીતેન્દ્ર સિંહે જવાબ આપ્યો, “હું એ નિર્દેશ કરવા માંગુ છું કે આ સંદર્ભમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મોટાભાગના વાંધાઓ બિલના ગુણો સાથે સંબંધિત છે, જેનો બિલ પર ચર્ચા દરમિયાન ઉકેલ લાવી શકાય છે.”

આ બિલ રાજ્ય નીતિના નિર્દેશક સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે – પ્રેમચંદ્રન 
ક્રાંતિકારી સમાજવાદી પાર્ટી (RSP) ના એન.કે. પ્રેમચંદ્રને પણ આ બિલનો વિરોધ કર્યો હતો, અને કહ્યું હતું કે તે રાજ્ય નીતિના નિર્દેશક સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે. તેમણે કહ્યું, “તમે જોઈ શકો છો કે આ બિલનો મૂળ હેતુ ખાનગી કંપનીઓ માટે પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્ર ખોલવાનો છે. તેમના મતવિસ્તારમાં વિપુલ પ્રમાણમાં થોરિયમ ભંડાર છે, પરંતુ કમનસીબે, જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોએ તેનો ઉપયોગ અને શોષણ કર્યું નથી.”

SAP સભ્યએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ બિલ ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા તેનો (થોરિયમ) ઉપયોગ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. દરમિયાન, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ના સૌગત રોયે કહ્યું કે આ પગલું ધીમે ધીમે પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રને ખાનગી ક્ષેત્રને સોંપી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે સરકાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી આ વિશે વાત કરી રહી છે અને હવે આ બિલ દ્વારા ખાનગી કંપનીને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

બિલના વિરોધ વચ્ચે સંસદીય બાબતોના મંત્રી કિરેન રિજિજુએ વાત કરી 
દરમિયાન, સંસદીય બાબતોના મંત્રી કિરેન રિજિજુએ કહ્યું, “અમે આજે બિલ પસાર કરી રહ્યા નથી, કે તેના પર વિચારણા કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. બિલ ફક્ત રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે.” તેમણે ઉમેર્યું કે ગૃહ પાસે સંબંધિત નિયમો હેઠળ આ બિલ રજૂ કરવાની કાયદાકીય ક્ષમતા છે.

દરમિયાન, જીતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું કે જો એવું માનવામાં આવે કે સરકાર પાસે આ બિલ રજૂ કરવાની ક્ષમતાનો અભાવ છે, તો પણ તેઓ યાદ અપાવવા માંગે છે કે આ ગૃહે જ પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ વડા પ્રધાન હતા ત્યારે પરમાણુ ઊર્જા અધિનિયમ, 1962 શરૂ કર્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે મનમોહન સિંહના વડા પ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન આ જ ગૃહમાં પરમાણુ નુકસાન બિલ માટે નાગરિક જવાબદારી રજૂ કરવામાં આવી હતી. વિપક્ષી સભ્યોના હોબાળા વચ્ચે, મંત્રીએ કહ્યું, “જો નેહરુજીના વડા પ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન અને પછી ફરીથી ડૉ. મનમોહન સિંહના કાર્યકાળ દરમિયાન બિલ (પરમાણુ ક્ષેત્ર સંબંધિત) લાવી શકાય, તો તે સમયે સત્તામાં રહેલા વિવિધ રાજકીય પક્ષો અચાનક આ વિષય પર બિલ લાવવાની સત્તા કેવી રીતે ભૂલી ગયા?” આ પછી, પરમાણુ ઉર્જા રાજ્યમંત્રીએ બિલ રજૂ કર્યું.

કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે શુક્રવારે (12 ડિસેમ્બર, 2025) આ બિલને મંજૂરી આપી. બિલના ઉદ્દેશ્યો અને કારણો અનુસાર, તેનો ઉદ્દેશ્ય પરમાણુ ઊર્જાના પ્રમોશન અને વિકાસ, આરોગ્ય સંભાળ, ખોરાક, પાણી, કૃષિ, ઉદ્યોગ, સંશોધન, પર્યાવરણ અને પરમાણુ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં નવીનતા માટે તેનો ઉપયોગ કરવાનો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય દેશના લોકોના કલ્યાણ માટે તેના સલામત ઉપયોગ અને તેની સાથે સંકળાયેલી બાબતો માટે એક મજબૂત નિયમનકારી માળખું પૂરું પાડવાનો પણ છે.