હવે મંત્રીઓ સાથે સરકારી બાબુઓ પણ વટ પાડશે! Mahindra Thar અને Nexon EV ચલાવશે અધિકારીઓ

 ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી સુધારેલી વાહન ખરીદી નીતિની મહત્વની વિશેષતા એ છે કે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (ઈ-વ્હિકલ)ને પણ સરકારી વાહન ખરીદીના નવા વિકલ્પોમાં વધુ સ્પષ્ટ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. કૅટેગરી-Fમાં Mahindra XUV400 EL Pro 39.4 kWh અને Tata Nexon EV Creative 45 જેવા EV મોડલનો સમાવેશ કરાયો છે. એટલે 2023માં કૅટેગરી-D અને કૅટેગરી-Eમાં Tata Tigor EVને સ્થાન આપ્યા બાદ 2026માં EVનો વિકલ્પ ફીલ્ડ ઇન્સ્પેક્શનની નવી કૅટેગરી સુધી વિસ્તર્યો છે. 2023ની નીતિમાં પણ કૅટેગરી-D અને Eમાં Tata Tigor EVનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

11 એપ્રિલ 2023ની નીતિ અગાઉની 2019ની નીતિના સ્થાને અમલમાં આવી હતી. જૂના કેટલાક વાહનોનું ઉત્પાદન બંધ થવું અને બજારમાં નવી ટેક્નોલોજી ધરાવતા વાહનો ઉપલબ્ધ થવાને કારણે આ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. 2023માં કૅટેગરી-Aથી કૅટેગરી-E સુધીની છ મુખ્ય કૅટેગરીઓ દ્વારા પદ અને જવાબદારી પ્રમાણે વાહનો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. કૅટેગરી-Aમાં મંત્રીઓ અને મુખ્ય સચિવ, A1માં VVIP State Guests, Bમાં વિવિધ બંધારણીય સંસ્થાઓ, બોર્ડ-કોર્પોરેશન વગેરેના વડાઓ, Cમાં કલેક્ટર-DDO-SP સહિત જિલ્લા કક્ષાના અધિકારીઓ, Dમાં ખાતાના વડા અને સમકક્ષ અધિકારીઓ તથા Eમાં સરકારી કચેરીઓ માટે Staff Carની જોગવાઈ હતી.

2026માં ફીલ્ડ ઇન્સ્પેક્શન અને એન્ફોર્સમેન્ટ માટે વાહનોની ખરીદી

2026ના સુધારાની સૌથી મહત્વની નવી જોગવાઈ કૅટેગરી-F – Field Inspection/Enforcement Vehicles છે. 

• Mahindra Scorpio N Z4 4X4, 
• Mahindra Thar Roxx MX5, 
• Mahindra Bolero Neo N10 (O),
•  Kia Carens Clavis HTE (O), 
• Maruti Suzuki Ertiga ZXI Plus, 
• Toyota Rumion V,
• Mahindra XUV400 EL Pro 39.4 kWh – E-Vehicle, 
• Tata Nexon EV Creative 45 – E-Vehicleનો સમાવેશ કરાયો છે.

 અહીં ખાસ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે નવી ફીલ્ડ કૅટેગરીમાં જ બે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને સ્પષ્ટ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. એટલે સરકારની વાહન નીતિમાં EVનો ઉપયોગ માત્ર સામાન્ય સરકારી કચેરીના વાહન સુધી મર્યાદિત ન રહી, હવે ફીલ્ડ ઇન્સ્પેક્શન અને એન્ફોર્સમેન્ટ જેવા ઉપયોગોમાં પણ EV વિકલ્પ ઉપલબ્ધ બન્યો છે.

આ બાબત ગુજરાતના સ્વચ્છ અને વધુ ટકાઉ પરિવહન તરફના અભિગમ સાથે પણ સુસંગત છે. ગુજરાતની અગાઉની EV નીતિનો પણ એક મુખ્ય ઉદ્દેશ રાજ્યના પરિવહન ક્ષેત્રને ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી તરફ લઈ જવાનો રહ્યો છે

2026ની બીજી નવી કૅટેગરી છે કૅટેગરી-F1 – Officers on Off Road Duties. આ કૅટેગરી ખાસ કરીને ગૃહ વિભાગ, વન અને પર્યાવરણ વિભાગ, ઉદ્યોગ અને ખાણ વિભાગ, નર્મદા, જળસંપત્તિ, પાણી પુરવઠા અને કલ્પસર વિભાગ, પંચાયત અને ગ્રામ ગૃહનિર્માણ વિભાગ, બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગ, માર્ગ અને મકાન વિભાગ, મહેસૂલ વિભાગ જેવા વિભાગોના ઑફ-રોડ ફરજ બજાવતા અધિકારીઓ માટે લાગુ કરવામાં આવી છે. કૅટેગરી-F1માં કૅટેગરી-Fના તમામ વાહનો ઉપરાંત Tata Yodha Pickup, Isuzu V-Cross 4WD Z, Mahindra Bolero Pick-Up 4WD, Mahindra Bolero Camper Gold RX 4WD જેવા વધુ વિશેષ ઑફ-રોડ વાહનોનો સમાવેશ કરાયો છે. આ જોગવાઈથી વન વિસ્તાર, અંતરિયાળ પ્રદેશો, કાચા રસ્તા, ખનિજ વિસ્તારો, બાંધકામ અને વિકાસ પ્રોજેક્ટ સાઇટ્સ તથા અન્ય મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિમાં ફરજ બજાવતા અધિકારીઓ માટે વાહન પસંદગી વધુ વ્યવહારુ બની છે.

EVને પ્રોત્સાહન : 2023થી 2026 સુધીનો સ્પષ્ટ વિસ્તરણ

2023ની નીતિમાં જ EV તરફનો અભિગમ જોવા મળતો હતો. કૅટેગરી-D અને કૅટેગરી-Eમાં Tata Tigor EV XEનો સમાવેશ કરાયો હતો. અમદાવાદ-ગાંધીનગર અથવા 50 કિમીની મર્યાદામાં કામગીરી કરતા ચોક્કસ અધિકારીઓને સમાન કૅટેગરી અને કિંમતનું EV પસંદ કરવાનો વિકલ્પ પણ આપવામાં આવ્યો હતો. 2026માં આ અભિગમને વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યો છે. હવે કૅટેગરી-Fમાં Mahindra XUV400 અને Tata Nexon EV જેવા વધુ નવા EV મોડલનો સમાવેશ થયો છે. આથી 2023ની સરખામણીએ 2026ની નીતિમાં EVને વધુ આધુનિક અને કામગીરીલક્ષી વિકલ્પ તરીકે આગળ લાવવામાં આવ્યો છે. સરકારી વાહન કાફલામાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો વ્યાપ વધારવા માટે આ જોગવાઈને મહત્વપૂર્ણ પગલું કહી શકાય.એક જ નીતિમાં શહેરથી અંતરિયાળ વિસ્તાર સુધીની જરૂરિયાતનો સમાવેશ

2026નો સુધારો માત્ર વાહનોની યાદીમાં વધારો કરતો નથી, પણ તેમાં સરકારી કામગીરીની વાસ્તવિક જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે. એક તરફ મંત્રીઓ અને ઉચ્ચ અધિકારીઓ માટે અગાઉની કૅટેગરી યથાવત્ રાખવામાં આવી છે, જ્યારે બીજી તરફ ફીલ્ડ ઇન્સ્પેક્શન માટે કૅટેગરી-F અને ઑફ-રોડ કામગીરી માટે કૅટેગરી-F1 ઉમેરવામાં આવી છે. આમ, હવે સરકારી વાહન વ્યવસ્થામાં પદ + કામગીરી + સ્થળની પરિસ્થિતિ; ત્રણેય પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખી વાહન પસંદ કરવાની વધુ સુવ્યવસ્થિત વ્યવસ્થા ઊભી થાય છે.

GeM મારફતે પારદર્શક ખરીદી અને ખર્ચમાં શિસ્ત

નવી કૅટેગરી ઉમેરવામાં આવી હોવા છતાં ખરીદી પ્રક્રિયામાં નાણાકીય શિસ્તને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. 2023ની નીતિમાં તમામ નિયત વાહનો Government e-Marketplace (GeM) પરથી વર્તમાન બજાર કિંમત મુજબ ખરીદવાની જોગવાઈ હતી. નીતિ બહારનું વાહન ખરીદવું હોય તો ખાસ સંજોગો અને જરૂરી કારણો સાથે સક્ષમ સ્તરની મંજૂરી અને સરકારની પૂર્વ મંજૂરી લેવાની વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી હતી. નવી નીતિમાં પણ આ તમામ જોગવાઇઓ જાળવી રખાઈ છે.