“ભારત ગંદુ છે; જો હું ત્યાં હોત, તો હું ક્યારેય PepsiCo ની CEO ન બની શકત” – Indira Nooyi એ કર્યા ચીનના વખાણ 

પેપ્સિકો (PepsiCo) ના પૂર્વ સીઈઓ (CEO) ઈન્દિરા નૂયી (Indra Nooyi) એ ભારત અને ચીનની સામાજિક તેમજ કોર્પોરેટ વ્યવસ્થાને લઈને એક ઈન્ટરવ્યુમાં અત્યંત તીખા અને બેબાક નિવેદનો આપ્યા છે. યુએસ (US) ના થિંક ટેન્ક ‘હૂવર ઈન્સ્ટિટ્યુશન’ (Hoover Institution) ને આપેલા સ્પેશિયલ ઇન્ટરવ્યુ (special interview) માં તેમણે લીડરશીપ, તેમની અમેરિકન સફર અને ભારતમાં મહિલાઓની સ્થિતિ પર ખુલીને વાત કરી છે. તેમણે ભારતની સરખામણીએ ચીનને વધુ સુવ્યવસ્થિત ગણાવ્યું છે.

ઇન્દિરા નૂયીએ અમેરિકાની ‘મેરિટોક્રેટીક’ (meritocratic – યોગ્યતા આધારિત) સિસ્ટમના ભરપૂર વખાણ કર્યા હતા. તેમણે દાવો કર્યો કે જો તેઓ અમેરિકા ન આવ્યા હોત, તો આ મુકામ પર ક્યારેય ન પહોંચી શક્યા હોત. તેમણે ભારતની કોર્પોરેટ વ્યવસ્થા (corporate system) પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું: “એક ઈમિગ્રન્ટ (immigrant – અપ્રવાસી) પોતાની ખિસ્સામાં કંઈ પણ લીધા વિના અમેરિકા આવે છે અને એક પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકન કંપનીનો CEO બની જાય છે… આવું દુનિયાના કોઈ દેશમાં શક્ય નથી. હું દુનિયાના અન્ય કોઈ દેશમાં, અરે ભારતમાં રહી હોત તો પણ ક્યારેય સીઈઓ ન બની શકી હોત.”એક ટૂરિસ્ટ (tourist) તરીકે ભારત અને ચીનની સરખામણી કરતા નૂયીએ જણાવ્યું કે ચીન ખૂબ જ સજાતીય (homogeneous) અને વ્યવસ્થિત છે, જ્યારે ભારત સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત (chaotic) છે.

સરખામણી: તેમણે કહ્યું કે જે લોકોને એકદમ ક્લીન (clean) અને ઓર્ગેનાઇઝ્ડ (organized) લાઈફ પસંદ છે, તેમના માટે ભારતમાં રહેવું અશક્ય છે.

ભારતની સુંદરતા: 

તેમણે રસ્તા પર ગાડીઓ વચ્ચે ચાલતી ગાયોનું ઉદાહરણ આપીને ઉમેર્યું કે ભારતની સુંદરતા જ તેની અવ્યવસ્થા (chaos) માં છે. ભારતીયો આ જ અવ્યવસ્થા વચ્ચે પણ પોતાનો રસ્તો કાઢવાનું સારી રીતે જાણે છે.

ચીનના સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ડેવલપમેન્ટ મોડલ (centralized development model) ની ચર્ચા કરતા તેમણે સ્વીકાર્યું કે ચીને આ કડક વ્યવસ્થાના જોરે લાખો લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢ્યા છે. ભારત હજુ પણ ગ્લોબલ પાવર (global power) બનવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે કારણ કે અહીં ડેમોક્રેસી (democracy) છે. લોકશાહીમાં દરેક પાસે વોટ (vote) નો અધિકાર હોવાથી પ્રગતિ ધીમી થાય છે.

જોકે, તેમણે ભારતીય લોકશાહીનું સમર્થન કરતા કહ્યું કે ચીન જેવા ઓથોરિટેરિયન શાસન (authoritarian regimes – સત્તાવાદી શાસન) પાસે શાંતિપૂર્ણ સત્તા હસ્તાંતરણ (peaceful transfer of power) ની કોઈ સિસ્ટમ નથી હોતી. અમેરિકાની જેમ ભારતના દરેક નાના શહેરમાં ‘કોર્ટહાઉસ’ (courthouse) છે, જે લોકોને તેમના અધિકારોનો ભરોસો આપે છે, જ્યારે ચીનમાં સરકાર પોતે જ કાયદો અને પોતે જ ન્યાય છે.

ભારત-અમેરિકા સંબંધો: નેચરલ પાર્ટનર્સ (Natural Partners)

ભૂ-રાજકીય સમીકરણો (geopolitics) પર વાત કરતા નૂયીએ ભારત અને અમેરિકાને એકબીજાના સ્વાભાવિક ભાગીદાર ગણાવ્યા છે.

ભારતનો પ્લસ પોઇન્ટ: ભારત પાસે 50% થી વધુ વસ્તી 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છે અને વિશ્વની સૌથી મોટી અંગ્રેજી બોલતી વસ્તી છે. સોફ્ટવેર, એન્જિનિયરિંગ અને એઆઈ (AI) ના ક્ષેત્રમાં ભારતીય ટેલેન્ટ (talent) દુનિયાનું ભવિષ્ય બદલશે.કોણ છે ઇન્દિરા નૂયી? (Indra Nooyi Profile)

પ્રારંભિક જીવન: લગ્ન પહેલાં તેમનું નામ ઈન્દિરા કૃષ્ણમૂર્તિ હતું. તેમનો જન્મ 28 ઓક્ટોબર 1955ના રોજ મદ્રાસ (ચેન્નઈ) માં થયો હતો.

એજ્યુકેશન (Education): તેમણે મદ્રાસ ક્રિશ્ચિયન કોલેજમાંથી ગ્રેજ્યુએશન અને ત્યારબાદ પ્રતિષ્ઠિત આઈઆઈએમ કલકત્તા (IIM Calcutta) માંથી એમબીએ (MBA) નો અભ્યાસ કર્યો. 1978માં તેઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે અમેરિકા ગયા અને યેલ સ્કૂલ ઓફ મેનેજમેન્ટ (Yale School of Management) માંથી માસ્ટર્સ કર્યું. ભણતરનો ખર્ચ કાઢવા માટે તેમણે શરૂઆતમાં નાઇટ શિફ્ટમાં રિસેપ્શનિસ્ટ (receptionist) તરીકે પણ કામ કર્યું હતું.

કોર્પોરેટ કરિયર: બોસ્ટન કન્સલ્ટિંગ ગ્રુપ (BCG), મોટોરોલા અને ABB જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓમાં કામ કર્યા બાદ તેઓ 1994માં પેપ્સિકોમાં જોડાયા. વર્ષ 2006માં તેઓ પેપ્સિકોના CEO બન્યા. કંપનીના 42 વર્ષના ઈતિહાસમાં આ સર્વોચ્ચ પદ પર પહોંચનારા તેઓ પ્રથમ મહિલા બિઝનેસ એક્ઝિક્યુટિવ (business executive) હતા.