મફત વીજળીના દિવસો પૂરા થઈ ગયા! સરકારે NEPનો ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે. શું જનતાના ખીસા પર બોજ વધશે?

ભારત સરકારે રાષ્ટ્રીય ઉર્જા નીતિ (NEP 2026) નો નવો ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે, જે સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે મફત વીજળીનું રાજકારણ હવે ટકાઉ રહેશે નહીં. ઉર્જા મંત્રાલય દ્વારા આ નવી નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વીજ કંપનીઓની બગડતી નાણાકીય સ્થિતિમાં સુધારો કરવાનો અને નુકસાન ઘટાડવાનો છે. સરકાર માને છે કે ઉદ્યોગોને મોંઘી વીજળી વેચવાની અને અન્ય ક્ષેત્રોને સસ્તી વીજળી પૂરી પાડવાની પ્રથાનો અંત આવવો જોઈએ. હવે, જો રાજ્યો સબસિડી આપવા માંગતા હોય, તો તેમણે તેમના માટે અગાઉથી બજેટ ફાળવણી કરવી પડશે, અન્યથા, વીજ કંપનીઓને તેમના ખર્ચના આધારે ભાવ વસૂલવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવશે.

દેવામાંથી બહાર નીકળવા માટેની મુખ્ય તૈયારીઓ

દેશની વીજ વિતરણ કંપનીઓ પર હાલમાં આશરે ₹7.18 લાખ કરોડનું જંગી દેવું છે, અને તેમનું કુલ નુકસાન ₹6.9 લાખ કરોડને વટાવી ગયું છે. NEP 2026 મુજબ, વીજળીના દર હવે ખર્ચના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે, જેનાથી આ કંપનીઓ દેવાના ચક્રમાંથી બહાર નીકળી શકશે. જો રાજ્ય સરકારો ટેરિફ વધારવાનો આદેશ ન આપે તો પણ, નવી સિસ્ટમ હેઠળ દર વર્ષે વીજળીના ભાવ આપમેળે વધશે. સરકારે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે પુરવઠા વ્યવસ્થા જાળવવા માટે વીજળીના દર ક્યારેય વીજળીના નિશ્ચિત ખર્ચથી નીચે ન આવવા જોઈએ.

નવા પ્રસ્તાવ હેઠળ, ભારતીય ઉત્પાદનોની કિંમત ઘટાડવા અને વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉત્પાદન ક્ષેત્ર, રેલ્વે અને મેટ્રોને મોંઘા ક્રોસ-સબસિડીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે. વધુમાં, 1 મેગાવોટથી વધુના ભારણ ધરાવતા મોટા ગ્રાહકો હવે કોઈપણ કંપની પાસેથી વીજળી ખરીદી શકશે. જોકે, પાવર એન્જિનિયરોએ આ ફેરફારનો વિરોધ કર્યો છે, તેમને ડર છે કે ખાનગી કંપનીઓ ફક્ત નફાકારક વિસ્તારોમાં જ વીજળી પૂરી પાડશે, જ્યારે ગ્રામીણ અને ગરીબ વિસ્તારોની અવગણના કરવામાં આવશે. સરકારનો દાવો છે કે આ સ્પર્ધાથી સામાન્ય ગ્રાહકો માટે વીજળીનો ખર્ચ ઘટશે.

ખેડૂતો માટે સૌર ઉર્જા

નવી નીતિમાં ખેડૂતો માટે એક મુખ્ય યોજના પણ શામેલ છે, જેના હેઠળ 2030 સુધીમાં તમામ કૃષિ ફીડરને સૌર ઉર્જાથી જોડવામાં આવશે. આ ખેડૂતો માટે અવિરત દિવસનો વીજ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરશે અને રાજ્યો પર સબસિડીનો બોજ દૂર કરશે. સરકારે અંદાજ લગાવ્યો છે કે વીજ ક્ષેત્રમાં સુધારા માટે 2032 સુધીમાં ₹50 લાખ કરોડ અને 2047 સુધીમાં ₹200 લાખ કરોડના મોટા રોકાણની જરૂર પડશે. આગામી દિવસોમાં, કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી મનોહર લાલ આ ડ્રાફ્ટને કાયદામાં ફેરવી શકાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ રાજ્યો સાથે ચર્ચા કરશે.