ઋતુચક્રમાં મોટો ફેરફાર થવાની તૈયારી છે, અને તેની સાથે, આપણી દિવસ અને રાત્રિની ગણતરીઓ પણ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. આજથી, બુધવાર, 23 સપ્ટેમ્બરથી, આપણે દિવસ અને રાત્રિની લંબાઈમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોશું. ઈક્વિનોક્સ 23 સપ્ટેમ્બરના રોજ થશે, ત્યારબાદ ઉત્તર ગોળાર્ધમાં દિવસો ધીમે ધીમે ટૂંકા અને રાત લાંબી થશે. ભારત પણ આ પરિવર્તનનો એક ભાગ છે.
એવું કહેવાય છે કે ઈક્વિનોક્સ 12 કલાકનો દિવસ અને 12 કલાકની રાત્રિ હોય છે. જો કે, વિશ્વભરમાં દરેક જગ્યાએ 12 કલાકનો દિવસ અને 12 કલાકની રાત્રિનો અનુભવ થતો નથી. આ સૂર્યના આકાર અને પૃથ્વીના વાતાવરણને કારણે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે 23 સપ્ટેમ્બરના રોજ આ ખાસ ખગોળીય પરિવર્તન ભારત પર કેવી અસર કરશે.તમે વિચારતા હશો કે આ ઈક્વિનોક્સ શું છે? જવાબ એ છે કે ઈક્વિનોક્સ 23 સપ્ટેમ્બરે થવાનો છે. આ તે સમય છે, જ્યારે દિવસ અને રાત્રિનો સમયગાળો એકબીજાની નજીક આવે છે. આ પછી, ઉત્તર ગોળાર્ધમાં રાત ધીમે ધીમે લાંબી અને દિવસો ટૂંકા થાય છે. 2026 માટે નાસાની ખગોળશાસ્ત્રીય ગણતરીઓ અનુસાર, સપ્ટેમ્બર ઈક્વિનોક્સ 23 સપ્ટેમ્બરે સવારે 5:35 વાગ્યે થઈ. આ ઘટના ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ માટે એક મોટો ફેરફાર છે.
ઈક્વિનોક્સ વર્ષમાં બે વાર થાય
ઈક્વિનોક્સ વર્ષમાં બે વાર થાય છે. પહેલી વાર તે માર્ચમાં અને બીજી વાર સપ્ટેમ્બરમાં થાય છે. આ તે સમય છે, જ્યારે સૂર્ય પૃથ્વીના વિષુવવૃત્તથી સીધો ઉપર હોય છે. આના પરિણામે ઉત્તર અને દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં લગભગ સમાન પ્રમાણમાં સૂર્યપ્રકાશ પહોંચે છે. પૃથ્વી તેની ધરી પર લગભગ 23.5 ડિગ્રીએ નમેલી છે. આ ઝુકાવ, પૃથ્વીના સૂર્યની આસપાસના પરિભ્રમણ સાથે, સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન દિવસ અને રાત્રિની લંબાઈમાં ફેરફારનું કારણ બને છે. ઈક્વિનોક્સ દરમિયાન, સૂર્ય બંને ગોળાર્ધ પર લગભગ સમાન રીતે પડે છે.
સપ્ટેમ્બરમાં, સૂર્ય ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ આગળ વધીને વિષુવવૃત્ત પાર કરે છે. આ જ કારણ છે કે સપ્ટેમ્બર ઈક્વિનોક્સને ઉત્તર ગોળાર્ધમાં ખગોળીય પાનખરની શરૂઆત માનવામાં આવે છે, જ્યારે દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં, તે વસંતની શરૂઆતનું ચિહ્ન છે.
શું તે ભારતને પણ અસર કરશે?
લોકો એવું પણ વિચારી શકે છે કે શું ઈક્વિનોક્સ ભારતને પણ અસર કરશે? જવાબ હા છે. ભારત પણ આ ખગોળીય ઘટનાનો એક ભાગ છે. 23 સપ્ટેમ્બરના રોજ, સવારે 5:35 વાગ્યે, સૂર્ય પૃથ્વીના વિષુવવૃત્તને પાર કરશે. આ સમયની આસપાસ, ભારતના ઘણા ભાગોમાં દિવસ અને રાતનો સમયગાળો લગભગ સમાન થઈ જશે.
જો કે, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આનો અર્થ એ નથી કે દરેક જગ્યાએ બરાબર 12 કલાક દિવસનો પ્રકાશ અને 12 કલાક રાત્રિનો પ્રકાશ હશે. આનું કારણ એ છે કે સૂર્ય એક બિંદુ નથી પણ એક ગોળ ડિસ્ક છે. વધુમાં, પૃથ્વીનું વાતાવરણ સૂર્યપ્રકાશને વાળે છે. આ જ કારણ છે કે આપણે સૂર્યોદય વહેલા અને સૂર્યાસ્ત પછી જોઈએ છીએ.
ઉદાહરણ તરીકે, નવી દિલ્હીમાં, 23 સપ્ટેમ્બરના રોજ દિવસનો સમય આશરે 12 કલાક અને 7 મિનિટ રહેવાની ધારણા છે. આનો અર્થ એ થયો કે ઈક્વિનોક્સ દિવસે પણ દિવસ અને રાત બરાબર 12 કલાકના નથી.
આ પછી શું બદલાશે?
23 સપ્ટેમ્બર પછી, સૂર્યના સીધા કિરણો ધીમે ધીમે વિષુવવૃત્તથી દક્ષિણ તરફ ખસશે. આની સીધી અસર ઉત્તર ગોળાર્ધ પર થશે. ભારત પણ ઉત્તર ગોળાર્ધમાં આવે છે, તેથી અહીં દિવસો ધીમે ધીમે ટૂંકા અને રાત લાંબી થતી જશે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ઈક્વિનોક્સ પોતે એક ખગોળીય ઘટના છે જે ચોક્કસ સમયે થાય છે, પરંતુ તેની અસરો આવનારા કેટલાક અઠવાડિયા સુધી વિશ્વભરમાં જોવા મળે છે. જેમ જેમ ડિસેમ્બર અયનકાળ નજીક આવશે, ભારતમાં દિવસના કલાકો ટૂંકા અને રાત લાંબી થશે. જો કે, ભારતમાં હવામાન ફક્ત સૂર્યની સ્થિતિ દ્વારા નક્કી થતું નથી. ચોમાસુ, તાપમાન અને વિવિધ પ્રદેશોનું વાતાવરણ પણ હવામાન પેટર્નમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.