26 જુલાઈ, 1999 ની તારીખ ભારતના ઇતિહાસમાં ખૂબ ખાસ છે. 27 વર્ષ પહેલાં આ દિવસે ભારતીય સેનાએ કારગિલમાં વિજયની ઘોષણા કરી હતી. 18,000 ફૂટની ઊંચાઈએ લડાઈમાં 527 ભારતીય સૈનિકો શહીદ થયા હતા અને 1,300 થી વધુ ઘાયલ થયા હતા. કારગિલ વિજય દિવસ પર આ જંગની સંપૂર્ણ કહાની જાણો.
27 વર્ષ પહેલાં આ દિવસે ભારતીય સેનાએ કારગિલમાં વિજયની ઘોષણા કરી હતી. ત્યારથી ભારતમાં દર વર્ષે 26 જુલાઈના કારગિલ વિજય દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ભારતીય સેનાની હિંમત, શિસ્ત અને બલિદાનને નમન કરવાનો દિવસ છે. 26 જુલાઈ 1999 ના ભારતે કારગિલ યુદ્ધમાં વિજયની ઘોષણા કરી હતી. આ જ કારણ છે કે દેશના લશ્કરી ઇતિહાસમાં આ તારીખ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. કારગિલ યુદ્ધ ફક્ત સરહદી સંઘર્ષ નહોતો. ચાલો કારગિલ વિજય દિવસ પર સેનાની બહાદુરીને યાદ કરીએ અને આંકડાઓ દ્વારા સમજીએ કે ભારતીય સેનાએ દુશ્મનને કેવી રીતે ધૂળ ચટાડી.
કારગિલ યુદ્ધ વર્ષ 1999માં મે થી જુલાઈ વચ્ચે લડાયું હતું. જંગનું મુખ્ય ક્ષેત્ર જમ્મુ -કાશ્મીરનો કારગિલ પ્રદેશ હતો, જેમાં દ્રાસ, બટાલિક, કાકસર અને મુશ્કોહ ખીણ જેવા વિસ્તારોનો સમાવેશ થતો હતો. 3 મે 1999 ની આસપાસ સ્થાનિક ચરવાહોંએ ઊંચી ટેકરીઓ પર શંકાસ્પદ ગતિવિધિઓની જાણ કરી. તપાસમાં નિયંત્રણ રેખા (LoC) ની પાર અનેક ઊંચાઈઓ પર ઘૂસણખોરીનો ખુલાસો થયો. શરૂઆતમાં તેને મર્યાદિત ઘૂસણખોરી માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ પછીથી સ્પષ્ટ થયું કે તે એક આયોજિત લશ્કરી કાર્યવાહી હતી. ઘૂસણખોરોને બહાર કાઢવા માટે ભારતે એક મોટું ઓપરેશન શરૂ કર્યું, જેને ઓપરેશન વિજય નામ આપવામાં આવ્યું.
કારગિલ યુદ્ધને વિશ્વની સૌથી મુશ્કેલ પર્વતીય લડાઈઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. ઊંચા શિખરો પર પહેલેથી જ તૈનાત દુશ્મનને ભારતીય ચોકીઓ અને રસ્તાઓ પર નજર રાખવાનો લાભ મળી રહ્યો હતો. ભારતીય સૈનિકોને નીચેથી ઉપર ચઢવું પડતું હતું. પર્વતો ઢાળવાળા હતા, ખડકો લપસણા હતા અને ઘણી જગ્યાએ બરફ જામેલો હતો. દુશ્મનની નજરથી બચવા માટે રાત્રે હુમલો કરવો પડતો હતો. ઊંચાઈ પર શ્વાસ લેવાનું પણ મુશ્કેલ હતું. સૈનિકોને શસ્ત્રો, દારૂગોળો, રાશન અને આવશ્યક પુરવઠો લઈને આગળ વધવું પડતું હતું. ઘણી જગ્યાએ તોપ અને પુરવઠાનું પરિવહન પણ પહોચાડવું મુશ્કેલ હતું. છતાં ભારતીય સેનાએ દરેક અવરોધને પાર કર્યો.
ભારતે કારગિલ યુદ્ધમાં પોતાના ઘણા વિર સપૂતો ગુમાવ્યા. સત્તાવાર રીતે 527 ભારતીય સૈનિકો શહીદ થયા. યુદ્ધમાં 1363 સૈનિકો ઘાયલ થયા. આ આંકડા ફક્ત સંખ્યા નથી. દરેક સંખ્યા પાછળ એક પરિવાર છે: એક માતાનો પુત્ર, એક પત્નીનો જીવનસાથી છે, એક બાળકનો પિતા. કારગિલ વિજય દિવસ પણ તે બધા પરિવારોની હિંમતનું સન્માન કરે છે. પાકિસ્તાની બાજુએ થયેલા જાનહાનિનો અંદાજ અલગ અલગ મળે છે, તેથી ચોક્કસ આંકડો આપવો મુશ્કેલ છે. પરંતુ એ વાત ચોક્કસ છે કે યુદ્ધમાં ત્યા પણ હજારો લોકો માર્યા ગયા અને સૈનિકો ઘાયલ થયા.
ભારતીય વાયુસેનાએ પણ કારગિલ યુદ્ધમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. વાયુસેનાના અભિયાનને ઓપરેશન સફેદ સાગર કહેવામાં આવતું હતું. આ ઓપરેશનમાં 300 થી વધુ ઉડાન ભરી હતી. વાયુસેનાએ 26 મે, 1999 ના રોજ કામગીરી શરૂ કરી હતી. લડાકુ વિમાનોએ દુશ્મનના સ્થળો, પુરવઠા માર્ગો અને વ્યૂહાત્મક સ્થળોને નિશાન બનાવ્યા હતા. આ ઓપરેશનમાં મિગ-21, મિગ-23, મિગ-27, મિરાજ-2000 અને મિગ-29 જેવા વિમાનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
મિરાજ-2000 વિમાન દ્વારા કરવામાં આવેલા ચોક્કસ બોમ્બમારાથી અનેક મુખ્ય લક્ષ્યોને નુકસાન થયું. વાયુસેનાએ મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓમાં કામગીરી કરી. ઊંચા પર્વતો, મર્યાદિત લક્ષ્યો અને હવામાનને કારણે આ ઓપરેશન અત્યંત પડકારજનક બન્યું. ભારતે પણ લશ્કરી સંયમ દર્શાવ્યો. ઓપરેશન દરમિયાન ભારતીય વાયુસેનાએ નિયંત્રણ રેખા પાર કરી ન હતી.
કારગિલ સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતીય નૌકાદળે દબાણ લાવવામાં પણ ભૂમિકા ભજવી હતી. નૌકાદળ ઓપરેશનને ઓપરેશન તલવાર કહેવામાં આવતું હતું. ભારતીય નૌકાદળે દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં પોતાની હાજરી વધારી. તેનો ઉદ્દેશ્ય પાકિસ્તાન પર વ્યૂહાત્મક દબાણ લાવવાનો હતો. આ દર્શાવે છે કે કારગિલ યુદ્ધ ફક્ત પર્વતો સુધી મર્યાદિત નહોતું. તેમાં થલસેના, વાયુસેના અને નૌકાદળના બહાદુર સૈનિકોએ પોતપોતાની ભૂમિકા ભજવી હતી.