આજકાલ પુરુષોમાં લો સ્પર્મ કાઉન્ટ (ઓછા શુક્રાણુઓ) ની સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. મોટાભાગના લોકો માને છે કે આનું કારણ માત્ર સિગારેટ કે તમાકુ છે, પરંતુ હકીકત આનાથી સાવ અલગ છે. ઘણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અને રોજિંદી કેટલીક આદતો પણ સ્પર્મ કાઉન્ટને ખરાબ રીતે અસર કરી શકે છે. જો સમય રહેતા આના પર ધ્યાન આપવામાં ન આવે, તો પિતા બનવામાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. ચાલો તમને આની પાછળના કારણો જણાવીએ.
જ્યારે વીર્ય (Semen) માં રહેલા સ્પર્મની સંખ્યા સામાન્ય કરતાં ઓછી થઈ જાય છે, ત્યારે તેને લો સ્પર્મ કાઉન્ટ અથવા ઓલિગોસ્પર્મિયા (Oligospermia) કહેવામાં આવે છે. હેલ્થ વિશે માહિતી આપતી વેબસાઈટ Mayo Clinic ના રિપોર્ટ અનુસાર, જો એક મિલીલીટર વીર્યમાં 1.5 કરોડ (15 Million) થી ઓછા સ્પર્મ હોય, તો તેને સામાન્ય કરતાં ઓછા માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, જો વીર્યમાં સ્પર્મ બિલકુલ ન હોય, તો આ સ્થિતિને એઝૂસ્પર્મિયા (Azoospermia) કહેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં કુદરતી રીતે ગર્ભધારણ (Conceive) કરવાની સંભાવના ઘણી ઓછી થઈ જાય છે.
લો સ્પર્મ કાઉન્ટનો સૌથી મોટો સંકેત એ છે કે લાંબા સમય સુધી પ્રયાસ કર્યા પછી પણ ગર્ભધારણ થતો નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ સિવાય અન્ય કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. જો કે, કેટલાક પુરુષોમાં હોર્મોનલ અસંતુલન અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓના કારણે સેક્સ ડ્રાઇવમાં ઘટાડો, ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન (નપુંસકતા), ટેસ્ટિકલ માં દુખાવો, સોજો અથવા ગાંઠ જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળી શકે છે.
માત્ર ધૂમ્રપાન અને તમાકુ જ નહીં, પરંતુ મેદસ્વીપણું, સતત તણાવ, વધુ પડતો દારૂ પીવો, નશીલા પદાર્થોનું સેવન અને હોર્મોનલ અસંતુલન પણ સ્પર્મ કાઉન્ટને અસર કરી શકે છે. આ સિવાય કેટલાક ઇન્ફેક્શન, વેરિકોસીલ જેવી બીમારી, થાઈરોઈડની સમસ્યા અને કેટલીક દવાઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ પણ પુરુષોની પ્રજનન ક્ષમતા (Fertility) પર અસર કરી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો કોઈ ગર્ભનિરોધક વિના એક વર્ષ સુધી નિયમિત સંબંધ રાખ્યા પછી પણ ગર્ભધારણ ન થાય, તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. જે લોકોને પહેલાથી જ ટેસ્ટિકલ, પ્રોસ્ટેટ અથવા યૌન સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા રહી હોય, તેમણે તપાસ કરાવવામાં મોડું ન કરવું જોઈએ. સમયસર તપાસ કરવાથી કારણ જાણીને યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.સારી વાત એ છે કે દરેક કિસ્સામાં લો સ્પર્મ કાઉન્ટનો અર્થ હંમેશા વંધ્યત્વ હોતો નથી. આજે ઘણી પ્રકારની દવાઓ, લાઈફસ્ટાઈ માં ફેરફાર અને આધુનિક ફર્ટિલિટી ટ્રીટમેન્ટની મદદથી ગર્ભધારણની સંભાવના વધારી શકાય છે. સંતુલિત આહાર લેવો, નિયમિત વ્યાયામ કરવો, વજન નિયંત્રણમાં રાખવું, તણાવ ઓછો કરવો અને ધૂમ્રપાન તથા તમાકુથી અંતર રાખવું સ્પર્મની ગુણવત્તા (Quality) અને સંખ્યા (Quantity) બંનેને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.