Gujarat: 30 કલાકમાં 24 વાર ધ્રુજી ધરતી! નિષ્ણાતોએ દેશમાં મોટા ભૂકંપની સંભાવના આપતા કહ્યું કે આપણે તૈયાર રહેવું જોઈએ

Gujarat News: શુક્રવારે સવારે ગુજરાતના કચ્છમાં આવેલા 4.6 ની તીવ્રતાના ભૂકંપથી કોઈ નુકસાન થયું ન હતું, પરંતુ તેણે 24 વર્ષ જૂની આપત્તિના ઘા ફરીથી તાજા કર્યા હતા જેણે હજારો લોકોના જીવ લીધા હતા. તાજેતરના ભૂકંપ પછી, લગભગ બે ડઝન હળવા ભૂકંપ અને ભૂગર્ભીય ગતિવિધિઓએ પણ વૈજ્ઞાનિકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ભૂગર્ભશાસ્ત્રીઓએ આ પ્રદેશમાં ત્રણ ફોલ્ટ લાઇન શોધી કાઢી છે જે હવે સક્રિય થઈ ગઈ છે, જેનાથી પહેલાથી જ ભૂકંપગ્રસ્ત કચ્છ પ્રદેશ માટે ચિંતા વધી છે.

એક અહેવાલ મુજબ મુખ્ય ભૂકંપના 30 કલાકની અંદર 23 આફ્ટરશોક્સ (ભૂકંપ પછીના હળવા ધ્રુજારી) આવ્યા હતા. શુક્રવારે સવારે 4:30 થી શનિવારે સવારે 9:45 વાગ્યાની વચ્ચે આવતા આ ભૂકંપ ઉત્તર વાગડ ફોલ્ટમાંથી ઉદ્ભવ્યા હતા, જે આ પ્રદેશમાં સૌથી વધુ સક્રિય માનવામાં આવે છે. તાજેતરના ભૂકંપના ડેટા દર્શાવે છે કે કાથરોલ ટેકરી, ગોરા ડોંગર અને ઉત્તર વાગડ ફોલ્ટ લાઇન એક સાથે સક્રિય થઈ હતી. આનાથી ભારતના સૌથી ભૂકંપગ્રસ્ત પ્રદેશ વિશે ચિંતા વધી છે.

કચ્છ પહેલાથી જ ૧૦ થી વધુ ફોલ્ટ લાઇન પર આવેલું છે, જેમાં કચ્છ મેઇનલેન્ડ ફોલ્ટ અને સાઉથ વાગડ ફોલ્ટનો સમાવેશ થાય છે, જે ૨૦૦૧ના વિનાશક ભૂકંપ (રિક્ટર સ્કેલ પર ૭.૭) દરમિયાન ફાટી ગયા હતા. તાજેતરમાં સુધી, મોટાભાગની ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ આ જાણીતા વિસ્તારોની આસપાસ કેન્દ્રિત હતી. જો કે, ૨૦૨૫માં નોંધાયેલા તાજેતરના આંચકા દર્શાવે છે કે તાણ નવી ફોલ્ટ સિસ્ટમ્સમાં સ્થાનાંતરિત થઈ રહ્યો છે અને ફેલાઈ રહ્યો છે.

એકસાથે ત્રણ ફોલ્ટ લાઇન સક્રિય

ભુજ સ્થિત કચ્છ યુનિવર્સિટીના ભૂ-વિજ્ઞાન વિભાગના સહાયક પ્રોફેસર ગૌરવ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે “નગર પારકર અને અલ્લાહ બંધ જેવી પરંપરાગત રીતે સક્રિય ફોલ્ટ લાઇન વર્ષોથી ભૂકંપ પેદા કરે છે. પરંતુ હવે ચિંતાજનક બાબત એ છે કે તાજેતરના આંચકાઓએ ઉત્તર વાગડ ફોલ્ટ પર પ્રવૃત્તિની પુષ્ટિ કરી છે, જ્યારે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં કાથરોલ ટેકરી અને ગોરા ડોંગર ફોલ્ટ લાઇન પર નોંધાયેલા ભૂકંપ સૂચવે છે કે ત્રણેય ફોલ્ટ લાઇન 2025 ની શરૂઆતથી સક્રિય છે.

બહુવિધ ફોલ્ટ લાઇનોના એક સાથે સક્રિયકરણથી ખતરો

ચૌહાણના મતે 1 થી 3 ની તીવ્રતાના આફ્ટરશોક્સે સંચિત ઊર્જા મુક્ત કરવામાં મદદ કરી છે, જેનાથી તાત્કાલિક મોટા ભૂકંપનું જોખમ ઓછું થાય છે. તેમણે કહ્યું, “આફ્ટરશોક્સ દબાણ ઘટાડે છે, પરંતુ બહુવિધ ફોલ્ટ લાઇનોનું સક્રિયકરણ પણ એક ચેતવણી છે.” આ ખામીઓ મોટા ભૂકંપનું કારણ બની શકે છે, અને તેથી, તૈયારી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.” શુક્રવારનો ભૂકંપ મધ્યમ તીવ્રતાનો હોવા છતાં, તેના આંચકા સમગ્ર કચ્છમાં અનુભવાયા હતા. આ આંચકા એટલા જોરદાર હતા કે લોકો ભયભીત થઈને પોતાના ઘરોમાંથી બહાર દોડી ગયા હતા. નિષ્ણાતો કહે છે કે ભૂકંપના કેન્દ્રની ઊંડાઈ ઓછી હોવાથી આ તીવ્ર આંચકા આવ્યા હતા.

તૈયારી સલાહ

ભૂકંપશાસ્ત્રીઓએ ચેતવણી આપી છે કે કચ્છમાં કોઈપણ શક્તિશાળી ભૂકંપ ફક્ત આ પ્રદેશ પૂરતો મર્યાદિત રહેશે નહીં. પ્રદેશની ભૂસ્તરીય રચનાને ધ્યાનમાં રાખીને, મજબૂત આંચકા પશ્ચિમ ભારતના મોટા ભાગોને અસર કરી શકે છે, જેનાથી તકેદારીની જરૂરિયાત વધુ વધી જાય છે. ચૌહાણે અધિકારીઓને તાજેતરની ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિને ચેતવણી તરીકે લેવા વિનંતી કરી અને નિયમિત ભૂકંપ મોક ડ્રીલ, મકાન બાંધકામના ધોરણોનું કડક પાલન અને શાળા શિક્ષણમાં આપત્તિ તૈયારીનો સમાવેશ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.